Афіцыйны сайт

Характарыстыка раёна

   Ашмянскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года. Першапачаткова ўваходзіў у склад Вілейскай і Маладзечанскай абласцей, з 20 лістапада 1960 года ўключаны ў Гродзенскую вобласць. Размешчаны ў яе паўночна-усходняй часткі на Ашмянскім ўзвышшы. Мяжуе на захадзе з Літвой, на поўначы - з Астравецкім раёнам, на ўсходзе і поўдні - адпаведна са Смаргонскім і Іўеўскім раёнамі Гродзенскай вобласці і на паўднёва-усходзе - з Валожынскім раёнам Мінскай вобласці.
  Плошча тэрыторыі складае 1, 2 тысячы квадратных кіламетраў. Глебы дзярнова-падзолістыя і тарфяна-балотныя. Лясы займаюць 34 % тэрыторыі. Пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі занята 53 % тэрыторыі.
  Зоны адпачынку - урочышча «Сухая», гарадскі парк, возера ў кв. Будаўнікоў, в. Харанжышкі, в. Альковічы. Працуюць дзіцячы аздараўленчы лагер «Дружба», установа аховы здароўя "Туберкулёзная бальніца "Ашмяны".
  У раёне 10 сельскіх Саветаў: Борунскі, Гальшанскі, Граужышковскі, Гродзінскі, Жупранскі, Каменналогскі, Кальчунскі, Крэйванцаўскі, Мураванаашмянкоўскі, Навасёлкаўскі, якія ўключаюць 364 населеныя пункты.
Насельніцтва раёна (па дадзеных перапісу насельніцтва 2009 г.) – 32,3 тыс. чал., у тым ліку сельскага насельніцтва 14,8 тыс., гарадскога – 17,5 тыс. чал.
  Цэнтр раёна - горад Ашмяны - размешчаны на рацэ Ашмянцы за 220 км ад Гродна, 17 км ад чыгуначнай станцыі Ашмяны,120 км ад Мінска і 55 км ад Вільні. Праз Ашмянскі раён праходзіць дзявяты транспартны калідор, які злучае краіны Заходняй Еўропы і краіны СНД.
  Лінгвісты лічаць, што назва горада паходзіць ад літоўскага слова «Ошмянес» - вастрыё. Ашмянская крэпасць, на іх думку, была вастрыём мяча, які неаднаразова спыняў іншаземных заваёўнікаў (маюцца і інш. тлумачэнні). Тут здаўна суседнічалі насельніцтва славянскіх і балтыйскіх плямёнаў.
  Горад узнік у пачатку ХІ стагоддзя, у дакументах упершыню згадваецца пазней, калі Вялікі князь Літоўскі Гедымін незадоўга да сваёй смерці (памёр у 1341г.) прызначаў сыноў на княжанне ў ўдзельныя землі. Яўкуту (самаму малодшаму) ён вызначыў «Вільню з прыгарадамі: Ашмяною, Браслаўлем, Вількамірам».
  У гэты час Ашмяны ўваходзілі ў Віленскае княства, з 1413 года - у Віленскае ваяводства. Горад падвяргаўся набегам з боку татараў, крыжакоў, перанёс нямала нягод у час барацьбы за вялікакняскі трон паміж Жыгімонтам і Свідрыгайла. У ХУ1 стагоддзі горад атрымаў Магдэбургскае права.
  Пасля Люблінскай уніі 1569 года, у працы якой прымала ўдзел Ашмянская дэлегацыя на чале з Паўлам Астравіцкім, горад - у складзе Рэчы Паспалітай. У 1792 годзе атрымаў свой герб. З 1795 года - у Віленскай губерні Расійскай імперыі. У 1845 годзе Ашмяны атрымалі новы герб. У 2005 годзе з мэтай ліквідацыі рознагалоссяў, якія ўзнікаюць з-за наяўнасці ў Ашмянаў двух гістарычных гербаў, праведзена праца па стварэнню афіцыйных геральдычных сімвалаў (герба і сцяга) г. Ашмяны і. в. Гальшаны.
  У мінулым стагоддзі ў Ашмянах працавалі гарбарныя і іншыя заводы і фабрыкі, быў пабудаваны дражджавы завод - найстарэйшае прадпрыемства рэспублікі, якое захавалася да нашых дзён.
  У 1915 годзе акупаваны кайзераўцамі, у канцы снежня 1918 года вызвалены Чырвонай Арміяй. На працягу 20 гадоў знаходзіўся ў складзе Польшчы, з 1939 г. г. па 1941г. - у складзе Вілейскай вобласці БССР. У студзені 1940 года становіцца цэнтрам раёна.
  Ашмянскі раён зведаў усе жахі нямецкай акупацыі, страціў многіх сваіх сыноў і дачок. 7 ліпеня 1944 года Савецкая Армія вызваліла Ашмянскую зямлю ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.
  Ашмянская зямля багатая культурнымі традыцыямі, важка яе гістарычная спадчына. Аб падзеях, якія мелі месца ў мінулым, сведчыць 48 помнікаў гісторыі, 11 – архітэктуры, 7 – археалогіі.
  На тэрыторыі раёна магілы беларускага паэта Ф. Багушэвіча (аг. Жупраны); хіміка, урача, філосафа і асветніка А. Снядэцкага (в. Гароднікі).
  Сярод помнікаў архітэктуры - будынак Базыльянскага манастыра ў аг. Баруны (ХV111 ст.), Францысканскага кляштара і касцёла ў аг. Гальшаны (ХV11 ст.), руіны Гальшанскага замка (I паловы ХV11 ст.) і інш.
  У раёне нарадзіліся жывапісец Ю. Карчэўскі, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч  К. Стрыеўскі, польскі паэт, перакладчык, мемуарыст і грамадскі дзеяч А. Э. Адзінец, кіраўнік паўстання 1863-1864 гг. у Ашмянскім павеце, археолаг і мемуарыст.  З. Мінейка, паэт, публіцыст і гісторык Ч. С. Янкоўскі, паэты В. Адважны і А. Зязюля, народны артыст РСФСР А. І. Батурын.
  Праз тэрыторыю раёна, паблізу населенага пункта - в. Цюпішкі, праходзіць Дуга Струвэ, якая ў чэрвені 2005 года 29 сесіяй Міжнароднага камітэта ЮНЕСКА па ахове сусветнай культурнай спадчыны ўключана ў Спіс сусветнай спадчыны.
  У раёне маюцца помнікі прыроды рэспубліканскага значэння: заказнік «Сухадол», валуны «Нявесцін камень», «Жвирблишкинский», «Студенецкий», «Вялікі камень Смолянковский».
  Помнікі прыроды мясцовага значэння: заказнікі «Клева» і «Навасёлкі», біялагічны заказнік «Пагранічны», Плябанская даліна, гара «Пелікан», Цюпішкінская гара, 25 валуноў - геалагічныя помнікі.